Het wordt steeds duidelijker: we zitten in een depressie. Alle verklarende ingrediënten zijn aanwezig en de film uit de jaren Dertig van de vorige eeuw draait opnieuw in dit theater, maar met andere ondertitels.

Amper vier maanden geleden verraste Dubai World de wereld met de opschorting van de rente op een deel van haar schulden. Afgelopen week kwam er nieuw konijn uit de hoge hoed. In de media verschenen berichten dat het sjeikdom 22 miljard dollar aan schuld zal herstructureren. Dubai ontkent in alle toonaarden, maar waar rook is, is vuur. Beleggers zouden genoegen moeten nemen met slechts 60% terugbetaling op hun obligaties – over zeven jaar. Er worden in de tussentijd geen garanties afgegeven over rentebetalingen. Dat was vier maanden geleden nog anders. De rente zou betaald worden. De terugbetaling zou gegarandeerd worden door de Dubaise overheid. Niet dus.

Schuldafbouw
Ondertussen gaat de schuldafbouw gewoon door. Op ons terrein - obligaties - verschijnen met enige regelmaat berichten dat bedrijven aan obligatiebezitters aanbieden om een deel van hun schuld in te kopen. Ze versterken hun balans door meer geld in kas te houden en schulden te verminderen. Ook de man in de straat lost liever wat van zijn krediet af dan naar de winkel te gaan. Dat is te zien aan de omloopsnelheid van het geld. Die is laag, en dat ondanks het feit dat er nog zoveel geld in de markt is gepompt. Monetaire stimuleringsmaatregelen hebben geen effect.

Niet het bijdrukken van bankbiljetten is van belang, maar het uitgeven ervan, anders is geld niet meer dan een stapeltje papier. Daar zit de crux. Burgers geven geen geld uit, bedrijven investeren maar mondjesmaat, banken verschuilen zich achter nieuwe regelgeving om maar geen leningen te hoeven verstrekken, en overheden tenslotte kunnen niets anders verzinnen dan de rente laag te houden in de hoop zo het economische vuurtje aan te wakkeren. Ook dat laatste mist zijn uitwerking. Je kunt een paard naar de rivier leiden, maar je kunt het niet dwingen om te drinken.

Depressie 2.0
De overheden staan met lege handen en zitten met hun handen in het haar. Hun voornaamste troef, de rente, is uitgespeeld. Verder verlagen heeft geen zin, de beroemde ‘liquidity trap’ is dichtgeklapt. Je hebt een wapen maar de munitie is op. Het is exemplarisch voor wat er momenteel in de wereld aan de gang is. We doen er alles aan om te voorkomen dat de Grote Recessie zal omslaan in de Grote Depressie 2.0, maar er is geen houden aan. We zitten al in een depressie, we beseffen het alleen nog niet. Het is een wrange constatering, maar het is niet anders.

Balansrecessie
Wie een recent voorbeeld van een depressie zoekt, moet maar eens naar Japan kijken. Dat land zit al meer dan twintig jaar in de ellende. En ofschoon ook de rente in Japan al jaren ongeveer op nul staat, gaan de Japanners gewoon door met sparen. Er wordt zelfs overwogen om het woord ‘inflatie’ maar uit het woordenboek te schrappen. Er is van alles geprobeerd, maar niks helpt om de Japanse economie uit het moeras te trekken. Oorzaak en gevolg is treffend beschreven door nota bene een Japanner, de econoom Richard Koo. Hij doopte het fenomeen ‘balansrecessie’, hetgeen ook de titel is van zijn boek. Niet om vrolijk van te worden, maar Koo legt wel de vinger op de zere plek.

De negatieve spiraal van schuldafbouw en de afwaardering van bezittingen is een proces dat, eenmaal in gang gezet, vanzelf eindigt als het teveel aan schuld uit het economische systeem is verdwenen. Dat kan jaren duren. Overheden of centrale banken kijken machteloos toe omdat ze geen grip hebben op het proces. Het is onbestuurbaar. Dat blijkt ook uit de uitgewerkte invloed van de renteverlagingen. Het kan niet anders of FED-voorzitter Ben Bernanke wordt er moedeloos van. Zelfs hij als afgestudeerd depressiedeskundige kan de geest niet terug in de fles krijgen. Onlangs hintte hij op het einde van de stimuleringen om mogelijke inflatie te voorkomen. Welke inflatie? Er komt geen inflatie en iedereen die uitgaat van hogere rentes zal op zijn schreden terugkeren.

Wat houdt dat in voor obligaties? Een balansrecessie werkt zuiverend. Alles met teveel schuld komt in zware problemen terecht. Kies dus voor kortlopende obligaties van debiteuren met een sterke balans, dus met veel eigen vermogen en weinig schuld. Kies staatsleningen van ‘veilige’ landen en laat u niet verleiden door hogere rendementen op leningen van de zwakkere broeders. Tenslotte mogen de bezitters van de ooit zo verguisde steepener (zie mijn column van 21 januari jl.) hun bezit koesteren – het verschil tussen de lange en de korte rente zal voorlopig hoog blijven.